Verjaardag van Den Haag: waarom is Den Haag jarig op 6 september?
Den Haag viert ieder jaar op 6 september zijn verjaardag. Maar waarom eigenlijk? Op die datum uit 1242 staat de oudste schriftelijke vermelding van Den Haag. In een oorkonde van graaf Willem II wordt gesproken over ‘die Haga’. Daarom geldt 6 september als de verjaardag van onze stad.
In 2026 vierde Den Haag zijn 784ste verjaardag. Het Haags Gemeentearchief besteedt ieder jaar aandacht aan de verjaardag met een tentoonstelling in De Galerij, in de tramtunnel bij station Spui. In 2026 was daar van 8 juni tot en met 6 september de tentoonstelling Filmblik te zien, over 130 jaar film in Den Haag.
De eerste vermelding van Den Haag
Op 6 september 1242 vaardigde graaf Willem II een oorkonde uit waarin de naam ‘die Haga’ voorkomt. Dit is de oudste bekende schriftelijke vermelding van Den Haag.
De oorkonde zelf gaat overigens niet over de stichting van Den Haag. Het document heeft betrekking op de aankoop van veenland en afspraken over de ontwatering en waterhuishouding. Toch is juist die vermelding van ‘die Haga’ belangrijk voor de geschiedenis van onze stad.
Dat betekent dus niet dat Den Haag op 6 september 1242 letterlijk is gesticht. Er woonden hier al mensen en het gebied bestond al. In de geschiedschrijving wordt de oudste bekende schriftelijke vermelding vaak gebruikt als uitgangspunt voor de verjaardag van een stad.
Van jachtgebied naar dorp
Den Haag is nauw verbonden met het Haagse Bos. De graven van Holland gebruikten het gebied als jachtgebied en bouwden hier een hof. Daarmee kreeg Den Haag steeds meer betekenis als verblijfplaats van de landsheren.
Graaf Floris V bouwde het grafelijke complex verder uit. Rond het hof ontstond een nederzetting met een eigen bestuur: het Haagambacht.
Lange tijd bleef Den Haag relatief klein. Het hof, de omgeving van de Grote Kerk en het dorp vormden het hart van de plaats. Rondom lagen bossen, veengebieden en polders. Aan de rand van het gebied ontstonden bovendien ambachtelijke en industriële activiteiten.
Water en wegen zorgen voor groei
De aanleg van de Trekvliet gaf Den Haag een betere verbinding met het binnenland. Via het water konden goederen gemakkelijker worden aangevoerd en dat stimuleerde de handel en werkgelegenheid.
Ook de Turfhaven speelde een belangrijke rol. Via deze haven werd turf aangevoerd, dat lange tijd een belangrijke brandstof was voor de stad.
Een andere belangrijke verbinding was de Scheveningseweg. Constantijn Huygens ontwierp deze rechte weg, die Den Haag met Scheveningen en de Noordzee verbond. De aanleg maakte het gemakkelijker om tussen de stad en het vissersdorp te reizen.
Door de betere verbindingen kon Den Haag zich verder ontwikkelen en groeide de stad langzaam uit haar oorspronkelijke gebied.
Den Haag als koninklijke stad
Den Haag is al eeuwen nauw verbonden met het Nederlandse koningshuis.
Paleis Noordeinde is sinds 1591 verbonden met de Oranjes. Paleis Huis ten Bosch werd in de zeventiende eeuw gebouwd in opdracht van stadhouder Frederik Hendrik en zijn vrouw Amalia van Solms.
Ook het Lange Voorhout en Paleis Kneuterdijk kregen later een belangrijke koninklijke functie. Koning Willem II kocht in 1845 het pand aan het Lange Voorhout dat tegenwoordig bekendstaat als het Escher in Het Paleis. Koning Willem I kocht in 1816 Paleis Kneuterdijk.
Sinds 1815 is Den Haag de residentie van de Nederlandse koning en het politieke centrum van het koninkrijk.
Den Haag als regeringsstad
De bestuurlijke rol van Den Haag gaat nog veel verder terug.
Al in de middeleeuwen was het hof van de graaf van Holland hier gevestigd. Er werd rechtgesproken en vertegenwoordigers van steden kwamen er bijeen.
Ook tijdens de Republiek bleef het Binnenhof een belangrijk politiek centrum. De Staten van Holland en de Staten-Generaal vergaderden er en de stadhouders hadden er hun verblijf.
Den Haag groeide daardoor uit tot een bijzondere stad: het was geen grote handelsstad zoals Amsterdam of Rotterdam, maar werd wel het centrum van bestuur en politiek.
Die functie heeft Den Haag tot op de dag van vandaag behouden.
Stad van vrede en recht
Den Haag kreeg vanaf het einde van de negentiende eeuw bovendien een steeds belangrijkere internationale rol.
In 1899 kwamen vertegenwoordigers van 26 landen in Den Haag bijeen voor de eerste Haagse Vredesconferentie. Tijdens deze conferentie werden afspraken gemaakt over het voorkomen en vreedzaam oplossen van internationale conflicten.
Een belangrijk gevolg was de komst van het Permanent Hof van Arbitrage naar Den Haag.
In 1907 volgde een tweede Vredesconferentie. Uiteindelijk werd Den Haag de thuisbasis van steeds meer internationale juridische organisaties. Het bekendste gebouw is het Vredespaleis, dat in 1913 werd geopend door koningin Wilhelmina.
Daarmee groeide Den Haag uit tot een internationale stad van vrede en recht.
‘Vrede en Recht’ in het stadswapen
De internationale positie van Den Haag kreeg in 2012 ook een plek in het gemeentewapen. Op 9 mei 2012 werd bij Koninklijk Besluit de wapenspreuk ‘Vrede en Recht’ aan het Haagse stadswapen toegevoegd.
De spreuk verwijst naar de rol die Den Haag inmiddels wereldwijd speelt als stad van internationale samenwerking, rechtspraak en diplomatie.
Elk jaar een verjaardagstentoonstelling
Het Haags Gemeentearchief gebruikt de verjaardag van Den Haag ieder jaar als aanleiding voor een speciale tentoonstelling in De Galerij.
De Galerij ligt in de tramtunnel bij station Spui. Het Haags Gemeentearchief organiseert er meerdere keren per jaar tentoonstellingen met materiaal uit de eigen collectie. Zo komen steeds weer andere hoofdstukken uit de Haagse geschiedenis voorbij.
In 2026 stond de verjaardag van de stad in het teken van 130 jaar film in Den Haag. De tentoonstelling Filmblik liet met foto’s, affiches en programmaboekjes zien hoe belangrijk bioscopen en film in Den Haag zijn geweest. De tentoonstelling was van 8 juni tot en met 6 september 2026 gratis te bekijken.
Hoe oud is Den Haag?
- Eerste schriftelijke vermelding: 6 september 1242
- Verjaardag: 6 september
- Leeftijd in 2026: 784 jaar
- Locatie van De Galerij: tramtunnel bij station Spui
- Motto van Den Haag: Vrede en Recht
Den Haag is dus veel meer dan alleen de stad van het Binnenhof, het koningshuis en internationale organisaties. De geschiedenis van de stad begint al eeuwen eerder, met ‘die Haga’ in een oorkonde uit 1242. En ieder jaar op 6 september is dat een mooie aanleiding om even stil te staan bij die lange Haagse geschiedenis.
